پدیدارشناسی دین از نگاه ژوکو بلیکر و نقد مبانی شکل‌گیری آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه آموزشی ادیان و عرفان دانشکدۀ الاهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران

چکیده

داعیۀ پدیدارشناسی دین به‌عنوان یک رشتۀ دانشگاهی از اوایل سدۀ بیستم مطرح شد. بنابراین، یک رشتۀ جدید است و محققان تصور یکسانی از آن ندارند. به اعتقاد بلیکر، پدیدارشناسی دین به سه معنا استعمال می‌شود: 1) تنظیم و نظام‌مندسازی پدیدارهای دینی. 2) گونه‌شناسی انواع مختلف ادیان. 3) پژوهش در ساختارهای ماهوی و معانی پدیدارهای دینی. به اعتقاد او، معنای سوم به نحو دقیق‌تری از ماهیت پدیدارشناسی دین پرده برمی‌دارد. همچنین، باید بین پدیدارشناسی دین به‌مثابه یک روش و پدیدارشناسی دین به‌مثابه یک رشتۀ مستقل تمییز نهاد. پدیدارشناسی به‌مثابه یک روش مبتنی بر دو اصل تعلیق و رؤیت ذات است و در علوم دیگر نیز کاربرد دارد. پدیدارشناسی به‌مثابه یک علم سه ابزار دارد: 1) تئوریا دلالت‌های دینی پدیدارهای مختلف را نشان می‌دهد. 2) لوگوس منطق درونی باورها و اعمال دینی را آشکار می‌سازد. 3) انتلخیا توضیح می‌دهد چگونه ادیان به تبع یک مسیر مشخص تغییر می‌کنند. برخلاف تلقی پدیدارشناسان دین و از جمله ژوکو بلیکر مبنای رویکرد آن‌ها با چالش‌ها و تردیدهایی جدی مواجه است و تثبیت آن‌ها نیازمند بازاندیشی انتقادی است.

کلیدواژه‌ها


Bleeker, C. Jouco.(1979). Evaluation of previous methods: Commentary. In Science of Religion: Studies in Methodology. Edited by L. Honko, New York, Mouton Publishers
ـــــــــــــــــ.(1963) .The Sacred Bridge: Researches Into the Nature and Structure of Religion. Leiden, Brill
ـــــــــــــــــ.(1975).The Rainbow: A Collection of Studies in the Science of Religion. Leiden, Brill
ـــــــــــــــــ.(1960). The Future Task of the History of Religions. Numen, 7 (Fasc. 2), pp. 221-234
ـــــــــــــــــ.(1959).The Phenomenological Method. Numen, 6 (Fasc. 2), pp. 96-111
Cavanaugh, Michael A.(1982). Pagan and Christian: Sociological Euhemerism Versus American Sociology of Religion. Sociological Analysis. 43 (No. 2), pp. 109-130
Capps, Walter H.(1995). Religious Studies: The Making of a Discipline. Canada, Augsburg Fortress
Cox, James L.(2006). A Guide to the Phenomenology of Religion. New York, Continuum International Publishing Group
ـــــــــــــــــ.(2010).An Introductionto thePhenomenologyof Religion. New York, Continuum International Publishing Group
ـــــــــــــــــ.(2017). The Phenomenology of Religion. In Religion, theory, critique: classic and contemporary approaches and methodologies. Edited by Richard King, New York, Columbia University Press
Fitzgerald, Timothy.(2000). The ideology of religious studies. New York, Oxford University Press
Hamilton, Malcolm.(2001). The Sociology of Religion: Theoretical and Comparative Perspectives. USA and Canada, Routledge, Second Edition
Lott, Eric J.(1987). Vision, Tradition, Interpretation: Theology, Religion, and the Study of Religion. Berlin, Mouton de Gruyter & Co
McCutcheon, Russell T.(1997). Manufacturing Religion: The Discourse on Sui Generis Religion and the Politics of Nostalgia. New York, Oxford University Press
Murphy, Tim.(2010). The Politics of Spirit: Phenomenology, Genealogy, Religion. United States, State University of New York Press
Penner, H. H. and Yonan, E.A.(1972). Is a science of religion possible?. Journal ofReligion, 52, pp. 107-133
Segal, Robert A.(1983). In defense of reductionism. Journal of the American Academy of Religion,51 (No. 1), pp. 97-124.
Strenski, Ivan.(1993). Religion and Relation: Method, Application and Moral Location. London. The Macmillan Press LTD
Smart, Ninian.(1973). The Phenomenon of Religion. London, Macmillan Press LTD